1. Inleiding
De komkommer is een van de meest bekende en gebruikte groenten in onze keuken. Hij staat vooral bekend om zijn frisse smaak, knapperige structuur en hoge vochtgehalte. Komkommer wordt vaak rauw gegeten in salades, op brood of als onderdeel van koude gerechten, maar kan ook worden verwerkt in warme bereidingen, soepen, sauzen en zelfs gegrilde gerechten.
Hoewel we komkommer meestal als groente beschouwen, is hij botanisch gezien een vrucht. Hij behoort tot dezelfde plantenfamilie als courgette, pompoen en meloen. De komkommer is bovendien een van de oudste cultuurgewassen ter wereld en wordt al duizenden jaren geteeld.
Dankzij zijn milde smaak past komkommer bij uiteenlopende ingrediënten. Hij combineert bijzonder goed met yoghurt, dille, munt, knoflook, azijn, citroen, tomaat en verschillende soorten vis.
2. Oorsprong en geschiedenis
De komkommer vindt zijn oorsprong in Zuid-Azië, vermoedelijk in de streek die tegenwoordig India en omliggende gebieden omvat. Daar werd hij duizenden jaren geleden al geteeld. Vanuit Azië verspreidde de komkommer zich naar het Midden-Oosten en later naar Europa. De oude Grieken en Romeinen kenden de groente en gebruikten hem zowel in de keuken als bij hun dagelijkse verzorging. Tijdens de middeleeuwen werd de komkommer in verschillende Europese landen verder verspreid. Door verbeterde teeltmethoden en de ontwikkeling van serres werd het mogelijk om hem ook buiten zijn oorspronkelijke groeigebieden op grotere schaal te produceren. Vandaag wordt komkommer wereldwijd geteeld.
3. De komkommerplant
De komkommerplant behoort tot de komkommerfamilie, de botanische familie Cucurbitaceae. De wetenschappelijke naam is Cucumis sativus. Het is een eenjarige plant die warmte, voldoende licht en veel water nodig heeft. De plant heeft lange, kruipende of klimmende stengels met grote, ruwe bladeren. Met behulp van ranken kan hij zich vasthechten aan steunmateriaal. De bloemen zijn geel. Uit de vrouwelijke bloemen ontwikkelen zich de komkommers. Afhankelijk van het ras kunnen die vruchten kort, lang, smal, dik, glad of licht geribbeld zijn. Komkommers bestaan voor ongeveer 95 tot 96 procent uit water.
4. Verschillende soorten komkommers
Serrekomkommer: bekende lange donkergroene gladde schil, weinig zaden, mild fris, voor salades/broodjes/koude schotels.
Snackkomkommer: klein 8-15 cm, knapperig fris, tussendoortje met dipsaus.
Augurk: kleine bobbelige, steviger, voor inleggen met azijn/water/zout/suiker/kruiden.
Aziatische: slanker dunne schil, weinig grote zaden, voor dunne plakjes/salades/ingelegd.
Gele komkommer: ras dat geel kleurt rijp, soms teken van overrijp met grotere zaden/dikkere schil.
5. Smaak en structuur
Zachte frisse licht plantaardige smaak, schil iets steviger kruidiger, midden sappigste. Stevig fris sappig knapperig. Soms bitter door cucurbitacinen; moderne rassen weinig, uitzonderlijk bittere niet eten.
6. Komkommer in de keuken
Salades: met tomaat/rode ui/peterselie, feta/olijven/oregano, yoghurt/munt/knoflook, appel/radijs/vinaigrette, gerookte zalm/dille.
Op brood/koude gerechten: dunne plakjes op broodjes met kaas/ham/kip/zalm/eiersalade.
Koude soepen: mixen tot gladde verfrissende soep, koude komkommersoep met yoghurt/knoflook/munt/citroensap.
Warm: kort roerbakken met knoflook/sojasaus, kort stoven met boter/kruiden, grillen, warme Aziatische gerechten, warme saus bij vis.
7. Komkommer voorbereiden en schoonmaken
Wassen, schillen optioneel (eetbaar, dunne schil laten), zaadlijst bij grote/oudere exemplaren met lepel verwijderen, ontwateren met zout 15-30 min in vergiet, droogdeppen (voor tzatziki/salade).
8. Verschillende snijtechnieken
Plakjes, halve maantjes, blokjes, reepjes/julienne, linten met dunschiller, grote stukken voor grill/roerbak. Linten oprollen als decoratie.
9. Bekende bereidingen met komkommer
Tzatziki: geraspte/uitgelekte komkommer met dikke yoghurt/geperste knoflook/olijfolie/dille/munt.
Komkommersalade: dunne plakjes met azijn/suiker/zout/peper, zure room/yoghurt/dille/bieslook.
Aziatische salade: licht kneuzen met vlakke kant mes voor dressing (sojasaus/rijstazijn/sesamolie/knoflook/suiker/chili).
Gevulde komkommer: dikke stukken uithollen vullen met kruidenkaas/zalm/tonijn/garnalen/groentesalade.
10. Recepten met komkommer
Koude komkommersoep met yoghurt (4p): 2 grote komkommers, 250g Griekse yoghurt, knoflook, citroensap, olijfolie, munt/dille, peper/zout, koud water; mixen, 1 uur koelen.
Frisse salade met dille (4p): komkommer, wittewijnazijn, suiker, olijfolie, dille, peper/zout, 15 min trekken.
11. Combinaties met andere ingrediënten
Yoghurt, dille, munt, knoflook, citroen, azijn, tomaat, feta, gerookte zalm, garnalen, sesamolie, sojasaus, chili.
12. Voedingswaarde van komkommer
Hoofdzakelijk water (95-96%), weinig calorieën, vezels (met schil), vitamine K, kleine hoeveelheden vitamine C, kalium en plantaardige stoffen. Draagt bij aan vochtinname.
13. Komkommer kopen en bewaren
Stevig gelijkmatig groene gave schil, stevig niet slap/verschrompeld, geen zachte plekken. Koelkast groentelade, niet koudste plaats (10-12 °C ideaal), buiten koelkast enkele dagen, aangesneden afgedekt enkele dagen, niet naast ethyleen-fruit. Inmaken/fermenteren met azijn of melkzuurfermentatie met zoutoplossing.
14. Komkommer inmaken en fermenteren
Met azijn (azijn/water/zout/suiker/kruiden: mosterdzaad/dille/laurier/knoflook/peper/koriander) of melkzuurfermentatie (zoutoplossing, melkzuurbacteriën).
15. Veelgemaakte fouten bij het bereiden van komkommer
Te veel vocht, te lang verhitten slap waterig, niet laten uitlekken voor tzatziki, onnodig schillen, bittere toch gebruiken.
16. Interessante weetjes over komkommer
Botanisch vrucht, zelfde familie als courgette/pompoen/meloen, ranken, 95-96% water, in Aziatische keukens gekneusd, kleine voor augurken, schil eetbaar, zowel rauw/ingelegd/gefermenteerd/kort gebakken.
17. Besluit
Veel meer dan salade: frisse smaak, knapperige structuur en veelzijdigheid voor koude voorgerechten, soepen, sauzen, broodjes, aperitiefhapjes en warme gerechten, met zuivel/kruiden/vis/Aziatische smaakmakers, ook in te leggen/fermenteren.