1. Inleiding
Gember is een van de oudste en meest gebruikte specerijen ter wereld. Het staat bekend om zijn karakteristieke frisse, warme en licht scherpe smaak. Zowel in de Aziatische als in de Europese keuken wordt gember gebruikt om gerechten extra aroma en diepgang te geven. Het is een ingrediënt dat bijzonder veelzijdig is en zowel in hartige als in zoete bereidingen uitstekend tot zijn recht komt.
Gember is afkomstig van de wortelstok van de gemberplant (Zingiber officinale). Hoewel we in de keuken vaak spreken over de gemberwortel, is dat botanisch gezien niet helemaal juist. Het eetbare gedeelte is namelijk een ondergrondse wortelstok, ook wel rizoom genoemd.
Verse gember wordt veel gebruikt in de Chinese, Indiase, Thaise, Japanse en Koreaanse keuken. Denk aan Thaise curry's, Indiase stoofgerechten, Japanse marinades, Koreaanse sauzen en Chinese roerbakgerechten. Ook in de Belgische en Europese keuken heeft gember zijn plaats veroverd. Het wordt gebruikt in koekjes, gebak, confituur, marinades, soepen, sauzen en warme dranken. Gember is bovendien verkrijgbaar in verschillende vormen: vers, gedroogd, gemalen, gekonfijt, ingelegd en als gembersap. Elke vorm heeft een eigen smaak en culinaire toepassing.
2. Oorsprong en geschiedenis
Gember vindt zijn oorsprong in Zuidoost-Azië, waar de plant al duizenden jaren wordt geteeld en gebruikt. Vanuit Azië verspreidde gember zich via handelsroutes naar India, het Midden-Oosten en later Europa. Arabische handelaren speelden een belangrijke rol bij de verspreiding. In de oudheid werd gember niet alleen als smaakmaker gebruikt, maar ook gewaardeerd in traditionele geneeskundige systemen. Tijdens de middeleeuwen werd gember een waardevol handelsproduct in Europa. Vandaag wordt gember op grote schaal geteeld in onder andere India, China, Nigeria, Indonesië, Thailand, Vietnam en Nepal. India is een van de belangrijkste producenten.
3. De gemberplant
De gemberplant behoort tot de familie van de Zingiberaceae, waartoe ook kurkuma en kardemom behoren. De plant heeft lange, smalle bladeren die een beetje doen denken aan riet. Onder de grond ontwikkelt zich een vertakte wortelstok die steeds verder aangroeit. De wortelstok bestaat uit verschillende verdikte delen die met elkaar verbonden zijn. Het vruchtvlees kan variëren van lichtgeel tot geelachtig wit.
4. De verschillende soorten en vormen van gember
4.1 Verse gember
Lichtbruine dunne schil en geelachtig vruchtvlees, fris aromatisch pittig licht citrusachtig. Jonge sappiger milder dan oudere. Gebruik: roerbak, curry, soep, marinade, thee, dressings, vis/vlees.
4.2 Jonge gember
Dunnere zachtere schil, sappiger, minder scherp, vaak voor ingelegde gember (gari bij sushi).
4.3 Oude of rijpe gember
Stevigere dikkere schil, krachtiger pittiger vezeliger, geschikt voor warme bereidingen: curry, stoofpot, soep, bouillon, marinade, koek.
4.4 Gedroogde gember
Geconcentreerder warmere kruidigere toets, in schijfjes/stukjes/poeder, voor thee, specerijenmengsels, gebak, marinades.
4.5 Gemalen gember
Fijn poeder van gedroogde wortelstokken, warme kruidige licht scherpe smaak, minder fris, verdeelt gemakkelijk. Voor speculaas, peperkoek, cake, currypoeders, marinades. Niet één op één uitwisselbaar met vers.
4.6 Gekonfijte gember
In suikerstroop gekookt en gedroogd, zoet zacht maar pittig, voor snoep, chocolade, cake, desserts, ijs, fruit.
4.7 Ingelegde gember
Dunne plakjes jonge gember in azijn/suiker/zout, friszuur licht zoet mild pittig, gari bij sushi om gehemelte te verfrissen.
4.8 Gembersap
Geconcentreerd pittig, kleine hoeveelheid nodig, voor marinades, dressings, sauzen, smoothies, thee, bouillons.
5. Smaak en aroma
Fris warm pittig, door gingerol (vers) en bij drogen/verhitten omgezet in shogaol (scherper warmer) en zingeroon. Omschreven als fris citrusachtig, pittig verwarmend, licht zoetig, aromatisch kruidig, soms peperachtig.
6. Gember gebruiken in de keuken
Vlees: kip in gember-sojasaus, varkensvlees, rundvlees met gember/lente-ui, Koreaanse marinades, gehaktballetjes, stoof.
Vis/schaaldieren: zalm met gember/limoen, kabeljauw met gember/sojasaus, scampi's met knoflook/gember, gestoomde vis met gember/lente-ui.
Groenten: wortelen, broccoli, bloemkool, courgette, aubergine, spinazie, Chinese kool, paprika, pompoen.
Soepen/bouillons: Thaise kippensoep, Aziatische groentesoep, pompoen/wortelsoep, kippenbouillon met gember.
Sauzen/marinades: met sojasaus, honing, sesamolie, rijstazijn, knoflook, limoen, chili, vissaus.
Desserts/gebak: gemberkoekjes, peperkoek, cake, appeltaart, chocolade, perencompote, gemberijs, panna cotta.
7. Gember in verschillende wereldkeukens
Chinees: met knoflook/lente-ui als basis.
Indiaas: met knoflook in curry's/linzen/chutneys.
Thais: in soepen/curry's/roerbak, ook galanga.
Japans: gari, sauzen, vis/vlees.
Koreaans: marinades/sauzen/soepen/gefermenteerd.
Europees: peperkoek/speculaas/gebak/confituur/warme dranken.
8. Waarmee combineert gember bijzonder goed?
Knoflook, chili, limoen, citroen, sojasaus, honing, sesamolie, koriander, citroengras, kaneel, kardemom, steranijs, sinaasappel, appel.
9. Gember bereiden: praktische keukentips
Schillen met lepel, raspen voor marinades, fijnhakken voor roerbak, in plakjes voor bouillon/thee/stoof; lang koken zachter geïntegreerd, op einde frisser, kort in olie met knoflook.
10. Recept: verse gemberthee
4-5 dunne plakjes, 500 ml water, schijfje citroen, honing; wassen, koken 10-15 min trekken, zeven, citroen/honing.
11. Recept: Aziatische gembermarinade
2 el sojasaus, 1 el honing, 1 el sesamolie, 1 el geraspte gember, knoflook, limoensap, rijstazijn; mengen, 30 min tot uren marineren.
12. Gember en zijn voedingswaarde
Bevat gingerol, shogaol, zingeroon, kleine hoeveelheden vezels en micronutriënten; traditioneel bij maagklachten/misselijkheid, geen vervanging medische behandeling.
13. Waarop letten bij aankoop?
Stevig zwaar, glad gezond, niet verschrompeld/zacht/nat/beschimmeld, frisse kruidige geur.
14. Hoe bewaar je gember?
Vers ongeschilde in koelkast in keukenpapier/doos enkele weken; invriezen heel of geraspt in porties, direct raspen; gemalen goed afgesloten droog koel donker; gekonfijte volgens verpakking; ingelegde in koelkast.
15. Verschil tussen gember en galanga
Gember (Zingiber officinale) lichtbruin geel vruchtvlees, fris warm pittig soms vezelig, zeer veelzijdig; Galanga (Alpinia galanga) gladder bleker, peperig citrusachtig harsachtig, harder steviger, vooral Zuidoost-Aziatisch.
16. Interessante weetjes over gember
Zelfde familie als kurkuma/kardemom, botanisch wortelstok, jonge dunnere schil milder, gedroogde scherper, al duizenden jaren Aziatisch, middeleeuwen waardevol, combineert met chocolade/appel/peer/citrus, gemakkelijk invriezen.
17. Besluit
Veelzijdige specerij voor hartig en zoet, frisse warme licht pittige smaak. Vers frisheid, gedroogde warme kruidige, gekonfijte/ingelegde andere mogelijkheden. Onmisbaar voor experimenteren.