Overslaan naar inhoud

Druk op ESC om te sluiten

Knoflook

Knoflook

6 min. leestijd

1. Inleiding

Knoflook is een van de meest gebruikte en herkenbare smaakmakers ter wereld. Met zijn uitgesproken geur en karakteristieke, pittige smaak geeft hij een bijzonder aroma aan talloze gerechten. Van mediterrane pastasauzen en Franse stoofpotten tot Aziatische wokgerechten en Indiase curry's: knoflook is in vrijwel iedere wereldkeuken terug te vinden.

Knoflook behoort tot de lookfamilie (Amaryllidaceae) en is nauw verwant aan ui, sjalot, prei en bieslook. Het eetbare gedeelte bestaat uit een bol die is opgebouwd uit verschillende afzonderlijke teentjes. Elk teentje is omgeven door een dun, papierachtig vliesje.

De smaak van knoflook verandert sterk naargelang de bereidingswijze. Rauwe knoflook is krachtig, scherp en uitgesproken. Wanneer je hem zachtjes bakt of roostert, wordt hij milder, zoeter en bijna romig. Daardoor is knoflook bijzonder veelzijdig en geschikt voor zowel eenvoudige als verfijnde gerechten.

Naast verse knoflook bestaan er verschillende andere vormen, zoals gedroogde knoflook, knoflookpoeder, knoflookgranulaat, zwarte knoflook en gekonfijte knoflook. Elke variant heeft zijn eigen smaak en culinaire toepassingen.

2. Oorsprong en geschiedenis

Knoflook heeft een bijzonder lange geschiedenis die duizenden jaren teruggaat. De plant is waarschijnlijk afkomstig uit Centraal-Azië en verspreidde zich van daaruit naar het Midden-Oosten, India, China en uiteindelijk Europa.

In het oude Egypte werd knoflook al gebruikt als voedingsmiddel. Het maakte deel uit van het dagelijkse voedsel van arbeiders en werd ook gewaardeerd in traditionele toepassingen.

Ook de Grieken en Romeinen gebruikten knoflook regelmatig. De Romeinse keuken kende verschillende bereidingen waarin knoflook werd gecombineerd met kruiden, azijn en andere smaakmakers.

Via handelsroutes verspreidde knoflook zich verder over Europa. Vooral in mediterrane landen werd het een onmisbaar ingrediënt. In Italië, Spanje, Frankrijk en Griekenland ontwikkelde zich een rijke kooktraditie waarin knoflook een belangrijke rol speelt.

Vandaag wordt knoflook wereldwijd geteeld. China is veruit een van de belangrijkste producenten, maar ook India, Zuid-Korea, Spanje, Egypte en verschillende andere landen produceren grote hoeveelheden.

3. De knoflookplant

Knoflook heeft de botanische naam Allium sativum en behoort tot de lookfamilie. De plant ontwikkelt lange, smalle, grijsgroene bladeren die vanuit de bol omhoog groeien. Onder de grond vormt zich een samengestelde bol die bestaat uit verschillende teentjes. Een volwassen knoflookbol bevat meestal tussen de 8 en 15 teentjes, al kan dit sterk verschillen naargelang het ras. De bol wordt beschermd door verschillende dunne, papierachtige huidlagen. Ook elk afzonderlijk teentje heeft een eigen vliesje. Wanneer knoflook wordt geteeld, wordt meestal een afzonderlijk teentje in de grond geplant. Daaruit groeit een nieuwe plant die uiteindelijk opnieuw een volledige bol vormt.

4. De verschillende soorten knoflook

Er bestaan verschillende soorten en variëteiten van knoflook. Ze verschillen onder andere in smaak, grootte, kleur, aantal teentjes en bewaareigenschappen.

Softneckknoflook – zachte steel

Meest verkochte in supermarkten, zachte buigzame stengel, meerdere ringen met relatief kleine teentjes, veel teentjes per bol, goede bewaartijd, milde tot uitgesproken smaak, geschikt voor commerciële productie in warmere gebieden.

Hardneckknoflook – harde steel

Stevige centrale bloemstengel door midden, minder maar grotere teentjes, uitgesproken aroma, kortere bewaartijd, vooral in koudere winters.

Paarse knoflook

Paarse/roodachtige strepen, niet automatisch pittiger, vaak mediterraan.

Witte knoflook

Bleke papierachtige buitenkant, veelvoorkomend, smaak mild tot krachtig.

Jonge knoflook

Geoogst voor volledig uitgerijpt, zachtere structuur mildere smaak, zowel bol als groene bladeren te gebruiken, voor salades/roerbak/groenten/omeletten/lichte sauzen.

5. Smaak en aroma: waarom ruikt knoflook zo sterk?

Intact teentje relatief weinig scherpe geur; bij snijden/pletten/fijnhakken komt enzym alliinase in contact met alliïne en vormt allicine, verantwoordelijk voor scherpe geur en smaak. Daarom: volledig teentje mild, gesneden sterker, geplet uitgesproken, fijngehakt krachtiger. Allicine niet stabiel, bij verhitting verandert samenstelling: rauw scherp pittig krachtig, kort gebakken aromatisch licht zoet, langzaam gestoofd zacht rond minder scherp, geroosterd zoet romig bijna nootachtig.

6. Knoflook gebruiken in de keuken

Vlees: lamsbout met knoflook/rozemarijn, gebraden kip, varkenshaasje met knoflookroomsaus, rundvlees met knoflook/tijm, ribbetjes, gehaktballetjes.
Vis/schaaldieren: scampi's lookboter, mosselen met knoflook/peterselie, kabeljauw met knoflookolie, gegrilde zeebaars met citroen/knoflook, garnalen met knoflook/chili, vissoep.
Groenten: champignons, courgette, aubergine, broccoli, spinazie, sperziebonen, paprika, bloemkool, tomaten, aardappelen met olijfolie.
Pasta/Italiaans: spaghetti aglio e olio, tomatensaus, pesto, lasagne, zeevruchten, bruschetta.
Soepen/bouillons: kippen/groenten/tomaten/ui/pompoen/mediterrane vis/linzen.
Sauzen/dressings: aioli, knoflookmayonaise, tzatziki, vinaigrette, kruidenboter, pesto.

7. Verschillende manieren om knoflook te bereiden

Rauw: fijngehakt/persen/raspen voor koude sauzen/dressings/marinades, kleine hoeveelheden.
Gebakken: kort in olie/boter op matig vuur, niet verbranden.
Geroosterd: volledige bol met klein stukje bovenkant afgesneden, olijfolie, in folie/schaal 35-45 min op 180 °C, teentjes uitknijpen voor puree/sauzen/dressings/boter.
Gekonfijt: gepelde teentjes langzaam op lage temperatuur in olie, zacht mild licht zoet, voor vlees/vis/aardappelpuree/groenten/bruschetta/sauzen; bewaar gekoeld maximaal 4 dagen of vries in.

8. Knoflook in verschillende wereldkeukens

Italiaans (pasta/tomatensaus/pesto/marinades), Frans (sauzen/kruidenboter/stoof/escargots), Spaans (gambas al ajillo/alioli/tapas), Grieks (tzatziki/marinades), Chinees (roerbak/sauzen/marinades met gember/lente-ui), Indiaas (curry/kruidenpasta/linzen met gember), Koreaans (kimchi/marinades/stoof/sauzen).

9. Knoflook combineren met andere ingrediënten

Peterselie, rozemarijn, tijm, oregano, basilicum, chili, citroen, olijfolie, boter, gember, ui, mosterd, honing, sojasaus.

10. Knoflook schoonmaken en voorbereiden

Pellen: teentje op plank met platte kant mes drukken, velletje los, of onderkant afsnijden. Fijnhakken: eerst plakjes dan fijn, fijner = sterker. Persen: voor marinades/dressings/sauzen. Raspen: fijne rasp voor bijna vloeibare pasta. Groene kiem bij oudere teentjes verwijderen (niet giftig maar bitter).

11. Verschil tussen knoflookpoeder, granulaat en verse knoflook

Verse stevige teentjes voor alle hartige; poeder zeer fijn voor sauzen/kruidenmengsels/marinades; granulaat kleine korrels voor rubs/dressings; vlokken dunne stukjes voor soepen/sauzen/stoof; pasta fijne vochtige voor marinades; zwarte knoflook zachte donkere voor sauzen/vlees/vis.

12. Zwarte knoflook: een bijzondere variant

Door langere tijd onder gecontroleerde temperatuur/vocht te bewaren, worden teentjes donkerbruin tot zwart, zacht, smaak licht zoet mild zuur karamelachtig fruitig licht balsamico umami-rijk, niet hetzelfde als gekonfijte. Voor sauzen/vlees/vis/dressings/puree/mayonaise/risotto/boter.

13. Recept: klassieke kruidenboter met knoflook

250g zachte boter, 2 teentjes, 2 el peterselie, 1 tl citroensap, peper/zout. Mengen, rol vormen met folie, koelkast.

14. Recept: knoflooksaus

150g mayonaise, 100g Griekse yoghurt, 2 teentjes, 1 el citroensap, 1 el peterselie, peper/zout. Mengen, 30 min rusten.

15. Knoflook en voedingswaarde

Bevat allicine, zwavelverbindingen, vitamine B6, C, mangaan, vezels; geen geneesmiddel, onderdeel gevarieerd voedingspatroon.

16. Waarop letten bij aankoop?

Stevige compacte bollen, droge intacte huid, niet zacht/vochtig, geen schimmel, geen sterk verschrompeld, geen groene uitlopers.

17. Knoflook bewaren

Verse volledige bollen droog donker goed geventileerd, mandje/open pot, niet lang in plastic. Losse teentjes afgedekt koelkast enkele dagen. Fijngehakte snel gekoeld korte tijd. Invriezen: gepelde teentjes of gehakt in porties. In olie nooit op kamertemperatuur (botulisme), gekoeld maximaal 4 dagen of invriezen.

18. Veelgemaakte fouten bij het bereiden van knoflook

Te hoog vuur → bitter; te vroeg in hete pan → verbrandt; te veel rauw → overheerst; niet fijn genoeg → ongelijk; groene kiem laten → bitter; in olie op kamertemperatuur bewaren → botulisme.

19. Interessante weetjes over knoflook

Zelfde familie als ui/sjalot/prei/bieslook, bol uit teentjes, geur door alliinase, gekookt milder, zwarte door rijpingsproces.

20. Besluit

Belangrijkste smaakmaker internationaal, rauw scherp, langzaam gebakken/geroosterd zacht zoet, voor vlees/vis/groenten/soepen/sauzen/marinades, ook poeder/granulaat/gekbefijte/zwarte.

Technische tekening knoflook
Technische afbeelding – klik om te vergroten