1. Inleiding
Erwten zijn kleine, ronde peulvruchten die al eeuwenlang deel uitmaken van de menselijke voeding. Ze staan bekend om hun frisse, licht zoete smaak, hun zachte structuur en hun veelzijdigheid in de keuken. Erwten worden wereldwijd geteeld en zijn bijzonder populair in zowel de Europese als de Aziatische keuken.
De erwt groeit in een peul aan een klimplant die behoort tot de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae). De kleine groene bolletjes die we eten, zijn de zaden van deze plant. Afhankelijk van de soort worden de erwten vers gegeten, gedroogd, diepgevroren of verwerkt in allerlei voedingsproducten.
In België kennen we erwten vooral als bijgerecht bij vlees en aardappelen, maar ze worden ook veel gebruikt in soepen, stoofgerechten, salades, puree en ovenschotels. Een klassieke bereiding is erwtensoep, die in verschillende Europese landen op een eigen manier wordt klaargemaakt.
Erwten hebben niet alleen een aangename smaak, maar zijn ook bijzonder interessant op voedingsgebied. Ze bevatten plantaardige eiwitten, voedingsvezels, vitamines en mineralen. Vooral gedroogde erwten zijn een goede bron van plantaardige eiwitten en worden daarom vaak gebruikt in vegetarische en veganistische gerechten.
2. Oorsprong en geschiedenis
Erwten behoren tot de oudste cultuurgewassen ter wereld. Hun oorsprong ligt waarschijnlijk in het gebied rond het Midden-Oosten en het Middellandse Zeegebied. Archeologische vondsten tonen aan dat erwten al duizenden jaren geleden werden geteeld en gegeten.
Aanvankelijk werden erwten vooral gedroogd en bewaard als belangrijke voedselbron. In de middeleeuwen waren gedroogde erwten een belangrijk voedingsmiddel in Europa. De consumptie van verse jonge groene erwten werd vooral vanaf de zeventiende eeuw populairder, in Frankrijk zelfs als verfijnde lekkernij aan het hof. Vandaag worden erwten wereldwijd geteeld in China, India, Canada, Rusland en Europa.
3. Hoe groeien erwten?
Erwten groeien aan een eenjarige klimplant (Pisum sativum) met dunne stengels, bladeren en ranken. Afhankelijk van ras compact of >1 meter hoog, houden van gematigd koel klimaat. Na bloei ontwikkelen zich langwerpige peulen; voor verse groene erwten worden peulen geoogst wanneer zaden zacht en zoet. Bij droogte/hitte sneller verhouten. Bijzonder: samenwerking met bacteriën in wortelknolletjes die stikstof uit lucht omzetten, dragen bij aan vruchtbare bodem.
4. Verschillende soorten erwten
Doperwten: klassieke groene, uit peul gehaald, fris zoet zacht, veel in soepen/stoof/salades/bijgerecht.
Tuinbonen: groter platter steviger, niet echte erwt, vers/gedroogd.
Peultjes: jonge platte peulen waarvan peul + kleine erwten gegeten, geoogst voor volledige ontwikkeling, fris licht zoet, voor wok/salades.
Sugar snaps: kruising peultjes/doperwten, dikkere sappige peulen, volledig eetbaar, uitgesproken zoet knapperig.
Kapucijners: grotere paarsbruine zaden, krachtiger aards, vooral Nederland, gekookt/stoof.
Gele erwten: gedroogde variëteit, groene kleur verloren, vaak gespleten voor dikke soepen/puree.
Spliterwten: gedroogde zonder schil in twee helften, koken zacht, voor erwtensoep.
5. Smaak en aroma
Zachte frisse licht zoete smaak, jonge verse fris sappig, diepvries behoudt smaak, gedroogde krachtiger aards, gekookt zacht romig, gebakken nootachtiger, gepureerd zacht romig. Combineren met boter, munt, peterselie, ui, wortel, spek en bouillon.
6. Voedingswaarde en gezondheidsvoordelen
Meer plantaardige eiwitten dan veel andere groenten, plus vitamines, mineralen en vezels; gedroogde veel meer eiwitten/koolhydraten/calorieën per 100g dan verse door minder water.
- Plantaardige eiwitten, Vitamine C, K, B1, Foliumzuur, Kalium, IJzer, Magnesium, Vezels
Interessant voor vegetarisch/plantaardig.
7. Hoe kies je verse erwten?
In peul: stevig frisgroen, niet slap/uitgedroogd/gerimpeld, goed gevuld, geen bruine plekken, binnenin stevig mooi groen, frisse licht zoete geur. Gewicht peulen groter dan eetbare erwten. Diepvries: los van elkaar, geen samengevroren klompen.
8. Erwten schoonmaken en voorbereiden
Uit peul halen: wassen, steeltje openbreken, langs naad open, erwten eruit, controleren, eventueel afspoelen. Lege peulen voor bouillon. Peultjes/sugar snaps: uiteinden verwijderen, harde draden weg.
9. Erwten bereiden in de keuken
Koken: zout water, verse 3-5 min, diepvries 2-4 min.
Stomen: 4-6 min.
Stoven: met boter/ui/bouillon/wortel/peterselie/munt.
Bakken: kort in boter/olijfolie met knoflook/ui/spekjes.
Pureren: met boter/room/olijfolie/bouillon.
Wokken: peultjes/sugar snaps kort op hoge temperatuur met knoflook/gember/sojasaus.
Gedroogde: hele eerst weken, spliterwten niet altijd, 45-90 min koken, verpakking volgen.
10. Klassieke gerechten met erwten
Erwtensoep (spliterwten/prei/wortelen/selderij/ui/bouillon, met rookworst), met wortelen (gestoofd met boter/peper/zout/suiker), puree (met boter/room/olijfolie), met spekjes, Vlaamse groentebereiding (met wortelen/ui/kropsla), rijst met erwten.
11. Moderne toepassingen van erwten
Risotto (met Parmezaan/ui/witte wijn en munt/peterselie), hummus (met olijfolie/citroen/knoflook/tahin), pesto (met Parmezaan/basilicum/olijfolie/knoflook/pijnboompitten), soep met munt (ui/bouillon/munt/room), burgers (met havermout/kruiden/ui/ei), in pasta met room/spekjes/champignons/zalm.
12. Waarmee combineer je erwten?
Groenten: wortelen/prei/ui/selderij/spinazie/asperges/broccoli/bloemkool/courgette/sla; Vlees: kip/kalkoen/rund/varken/spek/ham/rookworst; Vis: zalm/kabeljauw/tong/garnalen/scampi/sint-jakobsschelpen; Kruiden: munt/peterselie/tijm/basilicum/dragon/knoflook/nootmuskaat/citroen/peper; Zuivel: boter/room/Parmezaan/geitenkaas/ricotta/mascarpone; Met munt en wortelen/boter.
13. Hoe bewaar je erwten?
In peul koelkast groentelade snel gebruiken; gedopte in doos 1-2 dagen; diepvries -18 °C direct bereiden; gedroogde goed afgesloten koel droog donker lang houdbaar; bereide snel koelen afgedekt 2 dagen.
14. Interessante weetjes over erwten
Oudste cultuurgewassen, Pisum sativum, zaden in peul, vlinderbloemenfamilie, stikstofbinding, verse meer suikers zoeter, diepvries vaak kort na oogst, peultjes/sugar snaps geheel, spliterwten gehalveerd, belangrijke plantaardige eiwitten, jonge scheuten als kiemgroente.
15. Praktische keukentips
- Niet te lang koken
- Klontje boter
- Met munt
- Diepvries direct in soep/stoof
- Pas op einde toevoegen
- Puree als alternatief
- Citroensap
- Spliterwten voor wintersoep
- Niet te lang bewaren
- Peultjes/sugar snaps kort wokken
16. Besluit
Veelzijdige voedzame peulvrucht, frisse licht zoete smaak, geschikt voor soep, risotto, puree, pesto, bron van plantaardige eiwitten/vezels/vitamines/mineralen, iedere soort eigen karakter.